Có một điều khá thú vị khi bước vào môi trường làm việc: người giỏi nhất chưa chắc là người được trao cơ hội đầu tiên. Chúng ta có thể bắt gặp những người rất có năng lực, làm việc chăm chỉ, luôn hoàn thành tốt nhiệm vụ nhưng nhiều năm trôi qua vẫn chưa có nhiều thay đổi trong sự nghiệp. Trong khi đó, một người khác có thể chưa xuất sắc bằng ở thời điểm bắt đầu, nhưng lại liên tục được tham gia những dự án mới, gặp gỡ những người thú vị, được giao thêm trách nhiệm và dần phát triển nhanh hơn.
Thoạt nhìn, sự khác biệt ấy có vẻ đến từ may mắn hoặc các mối quan hệ. Nhưng nếu quan sát kỹ hơn, đôi khi nó bắt đầu từ những lựa chọn rất nhỏ trong cách mỗi người làm việc và đối diện với cơ hội. Có người sẵn sàng nhận một nhiệm vụ khó khi những người khác còn do dự, có người chủ động chia sẻ ý tưởng trong cuộc họp, có người không ngại bước ra khỏi chuyên môn quen thuộc để khám phá điều mới. Và cũng có những người không chỉ dám bắt đầu mà còn đủ trách nhiệm để theo đuổi công việc đến cùng, kể cả khi kết quả không như mong đợi.
Mình rất thích hình dung sự nghiệp và cơ hội trong cuộc sống như một hành trình trên những chuyến tàu. Muốn bước lên một con tàu, trước hết bạn phải có tấm vé. Tấm vé ấy được tạo nên từ nỗ lực, năng lực và sự chuẩn bị của chính mình. Nhưng chỉ khi thực sự bước lên tàu, bạn mới có cơ hội gặp những người đồng hành mới, nhìn thấy những vùng đất mới và đón nhận những điều may mắn mà trước đó không thể dự đoán.
Điều đáng suy ngẫm là có những người đã dành rất nhiều thời gian chuẩn bị tấm vé, nhưng khi con tàu xuất hiện lại chần chừ không dám bước lên. Họ lo rằng mình chưa đủ giỏi, chưa đủ kinh nghiệm hoặc chưa sẵn sàng cho những điều có thể xảy ra. Sự thận trọng là cần thiết, nhưng nếu luôn đợi đến khi mọi thứ hoàn hảo, chúng ta có thể bỏ lỡ không ít cơ hội để khám phá khả năng thực sự của bản thân.
Tuổi trẻ là giai đoạn chúng ta thường có nhiều năng lượng, sự tò mò và khả năng bắt đầu lại. Dĩ nhiên, không phải ai cũng có cùng điều kiện xuất phát hay đủ khả năng chấp nhận những rủi ro giống nhau. Nhưng nếu có một điều đáng làm khi còn trẻ, mình nghĩ đó là chủ động tìm kiếm cơ hội để học hỏi, đóng góp và thử thách chính mình, thay vì chỉ đứng ngoài quan sát những người khác tiến về phía trước.
1. Đừng chỉ cố gắng trở thành người giỏi, hãy trở thành người mà cơ hội có thể tìm thấyLiên kết tới mục này
Hãy tưởng tượng trong một công ty công nghệ có hai Software Engineer với trình độ chuyên môn tương đương. Cả hai đều viết code tốt, hoàn thành công việc đúng hạn và được đồng nghiệp đánh giá tích cực. Tuy nhiên, cách họ thể hiện năng lực và tham gia vào công việc chung lại khá khác nhau.
Người thứ nhất tập trung hoàn toàn vào những nhiệm vụ được giao. Khi hoàn thành một task, anh cập nhật trạng thái rồi chuyển sang công việc tiếp theo. Anh ít tham gia những cuộc thảo luận ngoài phạm vi trách nhiệm, không chủ động chia sẻ các cải tiến mình đã thực hiện và thường từ chối những hoạt động liên phòng ban vì cho rằng chúng không liên quan trực tiếp đến công việc của mình. Đây không phải cách làm sai, bởi sự tập trung và khả năng hoàn thành nhiệm vụ cũng là những phẩm chất rất đáng quý.
Người thứ hai cũng làm tốt công việc chuyên môn, nhưng có thêm một thói quen: khi phát hiện vấn đề ảnh hưởng đến nhiều team, anh chủ động tìm hiểu nguyên nhân và đề xuất hướng giải quyết. Sau một lần xử lý sự cố production, anh viết tài liệu chia sẻ những bài học rút ra để đồng nghiệp có thể tránh lặp lại sai lầm. Khi công ty chuẩn bị triển khai một dự án mới, anh không vội nhận việc chỉ để được chú ý, mà dành thời gian tìm hiểu yêu cầu, đánh giá khả năng đóng góp và sẵn sàng tham gia nếu đó là một thử thách phù hợp.
Sau một thời gian, người thứ hai có thể được nhiều đồng nghiệp biết đến hơn. Khi xuất hiện một dự án quan trọng, người quản lý dễ nhớ đến anh vì đã từng chứng kiến cách anh giải quyết vấn đề, hợp tác với người khác và chịu trách nhiệm về kết quả. Điều đó không có nghĩa người thứ nhất kém năng lực hơn. Sự khác biệt nằm ở chỗ năng lực của người thứ hai đã được thể hiện qua nhiều tình huống thực tế, giúp những người xung quanh có thêm cơ sở để tin tưởng.
Chúng ta thường được khuyên rằng hãy cứ làm tốt công việc, rồi thành quả sẽ tự lên tiếng. Mình nghĩ lời khuyên này đúng, nhưng chưa đủ. Trong một tổ chức có hàng trăm hoặc hàng nghìn nhân viên, không phải thành quả nào cũng tự tìm được người lắng nghe. Một giải pháp kỹ thuật xuất sắc nhưng không được giải thích rõ ràng có thể không nhận được sự quan tâm xứng đáng. Một người có khả năng lãnh đạo nhưng chưa từng chủ động nhận trách nhiệm cũng khó có cơ hội chứng minh năng lực ấy.
Vì vậy, làm tốt công việc và giúp người khác nhận ra giá trị công việc không phải hai điều đối lập. Chúng bổ sung cho nhau. Bạn không cần trở thành người nói nhiều nhất trong phòng họp hay liên tục quảng bá thành tích cá nhân. Đôi khi, nổi bật chỉ đơn giản là đặt một câu hỏi đúng lúc, đưa ra một giải pháp có cơ sở, viết một tài liệu hữu ích hoặc trở thành người mà đồng nghiệp có thể tin tưởng khi gặp vấn đề khó.
Sự chú ý có thể khiến người khác nhớ đến bạn, nhưng chính giá trị và sự đáng tin cậy mới khiến họ muốn trao cơ hội cho bạn. Đó cũng là lý do việc phát triển sự nghiệp không nên chỉ dừng ở câu hỏi mình đã làm được những gì, mà còn cần suy nghĩ xem những đóng góp ấy đã thực sự tạo ra tác động gì và người khác có thể nhận ra tác động đó hay chưa.
2. Tuổi trẻ là lúc khám phá xem mình có thể trở thành người như thế nàoLiên kết tới mục này
Khi còn đi học, chúng ta thường được đánh giá bằng những tiêu chí tương đối rõ ràng như điểm số, kết quả thi, bằng cấp hoặc thành tích trong các cuộc thi. Những tiêu chí ấy có giá trị nhất định, nhưng khi bước vào cuộc sống, chúng không còn đủ để trả lời câu hỏi mình thực sự phù hợp với điều gì và có thể phát triển theo hướng nào.
Một sinh viên Công nghệ thông tin có thể nghĩ rằng mình sẽ dành cả sự nghiệp để viết Backend. Nhưng sau khi tham gia một dự án thực tế, bạn ấy phát hiện bản thân rất thích trao đổi với khách hàng, tìm hiểu nhu cầu và thiết kế sản phẩm. Một người học ngoại ngữ có thể bắt đầu bằng công việc giảng dạy, rồi dần nhận ra mình có khả năng xây dựng chương trình đào tạo, quản lý đội ngũ hoặc phát triển một sản phẩm giáo dục. Những khả năng ấy không dễ được khám phá nếu chúng ta chỉ ở trong phạm vi công việc quen thuộc.
Vì vậy, bên cạnh việc cố gắng giỏi hơn trong lĩnh vực đang theo đuổi, người trẻ cũng nên dành cho mình cơ hội thử những điều chưa từng làm. Không phải để liên tục thay đổi mục tiêu, mà để hiểu rõ hơn đâu là điểm mạnh, đâu là giới hạn và điều gì thực sự khiến mình có động lực.
Hãy lấy ví dụ về một sinh viên Software Engineering muốn trở thành kỹ sư giỏi. Bạn ấy có thể dành phần lớn thời gian học ngôn ngữ lập trình, cấu trúc dữ liệu và giải thuật. Đây là nền tảng rất quan trọng, nhưng nếu có cơ hội tham gia một cuộc thi hackathon, đóng góp cho dự án mã nguồn mở hoặc xây dựng sản phẩm phục vụ người dùng thật, bạn ấy sẽ tiếp xúc với những vấn đề mà bài tập trên lớp khó tái hiện. Trong một hackathon, ý tưởng có thể thất bại, sản phẩm có thể chưa hoàn thiện và đội thi có thể không đạt giải. Tuy nhiên, người tham gia vẫn học được cách phân chia công việc, xử lý bất đồng, trình bày giải pháp và đưa ra quyết định trong điều kiện thời gian hạn chế.
Đôi khi, một trải nghiệm như vậy giúp chúng ta hiểu rõ bản thân hơn nhiều tháng chỉ học lý thuyết. Có người phát hiện mình thích giải quyết những bài toán kỹ thuật khó, có người nhận ra mình có khả năng kết nối các thành viên trong nhóm, còn có người lần đầu cảm thấy hứng thú với việc biến một ý tưởng thành sản phẩm hoàn chỉnh. Những khám phá ấy có thể trở thành cơ sở để lựa chọn hướng phát triển nghề nghiệp trong tương lai.
Một ví dụ khác là hành trình học tiếng Anh. Có những bạn dành nhiều năm học từ vựng và ngữ pháp nhưng vẫn ngại giao tiếp vì sợ phát âm sai hoặc không tìm được từ phù hợp. Khi tham gia một câu lạc bộ, làm tình nguyện viên trong một sự kiện quốc tế hoặc chủ động trò chuyện trong những tình huống thực tế, họ dần nhận ra rằng giao tiếp không đòi hỏi từng câu phải hoàn hảo. Điều quan trọng hơn là khả năng lắng nghe, diễn đạt ý tưởng và tiếp tục cuộc trò chuyện ngay cả khi mắc lỗi. Chính trải nghiệm thực tế giúp biến kiến thức đã học thành năng lực có thể sử dụng.
Dĩ nhiên, không phải ai cũng có điều kiện để thử những điều mới theo cùng một cách. Có người phải đi làm sớm để hỗ trợ gia đình, có người đang gánh trách nhiệm tài chính hoặc không thể dành nhiều thời gian cho các hoạt động ngoài công việc. Nhưng khám phá bản thân không nhất thiết phải bắt đầu bằng một quyết định lớn như nghỉ việc, chuyển ngành hay đầu tư toàn bộ tiền tiết kiệm vào một ý tưởng chưa được kiểm chứng. Đôi khi, chỉ cần dành vài giờ mỗi tuần học một kỹ năng, tham gia một dự án nhỏ hoặc thử xây dựng sản phẩm đầu tiên vào cuối tuần cũng đã là một bước tiến đáng kể.
Có một kiểu tiếc nuối rất khó giải quyết khi trưởng thành: không phải vì đã thử và thất bại, mà vì chưa từng thử nên mãi không biết mình có thể làm được hay không. Bởi vậy, khi còn đủ điều kiện và năng lượng, hãy cho bản thân thêm cơ hội khám phá. Bạn không cần biết chắc mọi thử nghiệm sẽ dẫn đến đâu, nhưng ít nhất chúng sẽ giúp bạn có thêm thông tin để hiểu và lựa chọn con đường phù hợp với mình.
3. Dám làm là một lợi thế, nhưng dám chịu trách nhiệm mới tạo nên bản lĩnhLiên kết tới mục này
Chúng ta thường nghe lời khuyên rằng người trẻ nên dám nghĩ lớn, dám làm và đừng sợ thất bại. Mình đồng ý với tinh thần ấy, nhưng nghĩ rằng lời khuyên sẽ thiếu một phần quan trọng nếu không nhắc đến trách nhiệm. Dám làm không có nghĩa là hành động bất chấp hậu quả, dám sai không đồng nghĩa với việc xem nhẹ những sai lầm có thể ảnh hưởng đến người khác, và thử thách bản thân cũng không có nghĩa là luôn phải lựa chọn con đường rủi ro nhất.
Điều đáng quý là biết đánh giá rủi ro, chuẩn bị phương án dự phòng, hành động trong phạm vi mình có thể chịu trách nhiệm và đủ can đảm đối diện với kết quả. Một người thực sự trưởng thành không chỉ biết nắm lấy cơ hội mà còn hiểu những nghĩa vụ đi kèm với cơ hội ấy.
Hãy tưởng tượng một kỹ sư trẻ phát hiện hệ thống Backend đang gặp vấn đề về hiệu năng. Một API mất hơn một giây để phản hồi dù phần lớn request chỉ cần đọc một lượng dữ liệu nhỏ. Người kỹ sư tin rằng có thể cải thiện bằng cách tối ưu truy vấn database và sử dụng cache. Bạn ấy có thể tiếp tục tập trung vào những task được giao vì việc tối ưu hệ thống không nằm trong kế hoạch hiện tại. Nhưng cũng có thể chủ động tìm hiểu nguyên nhân, đo đạc performance, đề xuất hướng cải thiện và thuyết phục team dành thời gian thử nghiệm.
Nếu chọn cách thứ hai, bạn ấy đang tạo cho mình một cơ hội để trưởng thành. Tuy nhiên, điều làm nên sự khác biệt không phải là lập tức sửa code rồi deploy lên production. Một kỹ sư có trách nhiệm sẽ kiểm tra execution plan, xây dựng benchmark, đánh giá cache invalidation, chuẩn bị rollback và thống nhất cách đo lường kết quả trước khi triển khai.
Giả sử sau khi release, hệ thống xuất hiện lỗi liên quan đến dữ liệu cache cũ. Người kỹ sư ấy có thể tìm cách đổ lỗi cho điều kiện kiểm thử chưa đầy đủ, yêu cầu thay đổi hoặc đồng nghiệp review code. Nhưng một lựa chọn tốt hơn là cùng team khắc phục sự cố, tìm nguyên nhân gốc rễ, ghi nhận những giả định chưa chính xác và bổ sung biện pháp ngăn ngừa tái diễn. Khi đó, một sai lầm được xử lý có trách nhiệm có thể trở thành bài học giúp cả đội phát triển. Ngược lại, người liên tục né tránh trách nhiệm sẽ dần đánh mất sự tin tưởng, kể cả khi có năng lực chuyên môn tốt.
Trong công việc, chúng ta không thể bảo đảm mọi quyết định đều đúng. Điều có thể kiểm soát là cách mình chuẩn bị trước khi hành động, sự minh bạch về những điều đã biết và chưa biết, cũng như thái độ khi kết quả không như mong đợi. Đặc biệt, trong những lĩnh vực có thể gây hậu quả lớn như tài chính, y tế hay vận hành hệ thống quan trọng, tinh thần dám thử càng phải đi cùng giới hạn an toàn và trách nhiệm đối với những người bị ảnh hưởng.
Mình nghĩ đây cũng là một trong những phẩm chất khiến một người trẻ trở nên đáng tin cậy. Không phải vì họ luôn có câu trả lời đúng, mà vì khi nhận một nhiệm vụ, người khác biết rằng họ sẽ nghiêm túc tìm cách hoàn thành, chủ động thông báo khó khăn và không bỏ mặc vấn đề khi mọi thứ trở nên phức tạp.
Bản lĩnh không nằm ở việc chưa từng mắc sai lầm, mà ở khả năng học hỏi, sửa chữa và chịu trách nhiệm khi sai lầm xảy ra. Chính thái độ ấy giúp những lần thử sức không chỉ tạo ra kinh nghiệm cá nhân mà còn xây dựng uy tín trong mắt những người từng làm việc cùng chúng ta.
4. Những mối quan hệ tốt không tự nhiên xuất hiện, chúng được xây dựng từ giá trị và sự tin tưởngLiên kết tới mục này
Khi nói đến cơ hội phát triển sự nghiệp, chúng ta không thể bỏ qua vai trò của các mối quan hệ. Một lời giới thiệu đúng thời điểm có thể giúp bạn biết đến một vị trí tuyển dụng chưa được nhiều người chú ý. Một người quản lý từng làm việc cùng có thể mời bạn tham gia dự án mới. Một đồng nghiệp cũ có thể trở thành người đồng sáng lập hoặc khách hàng đầu tiên cho sản phẩm mà bạn đang xây dựng.
Tuy nhiên, networking thường bị hiểu sai thành việc cố gắng quen thật nhiều người, trao đổi danh thiếp hoặc kết nối với càng nhiều người có chức vụ cao càng tốt. Theo mình, một mối quan hệ có giá trị không bắt đầu từ câu hỏi người kia có thể giúp mình điều gì, mà thường bắt đầu từ những trải nghiệm giúp hai bên hiểu nhau, trao đổi điều hữu ích và dần hình thành sự tin tưởng.
Hãy hình dung một sinh viên tham gia buổi chia sẻ của một kỹ sư có kinh nghiệm. Sau sự kiện, nhiều người đến chào hỏi, xin kết nối LinkedIn và cảm ơn diễn giả. Điều đó hoàn toàn bình thường, nhưng không dễ để người diễn giả nhớ được tất cả. Một tuần sau, có một bạn gửi tin nhắn chia sẻ rằng mình đã thử áp dụng ý tưởng được đề cập trong buổi nói chuyện, gặp một vấn đề cụ thể và muốn hỏi thêm một câu liên quan. Bạn ấy đính kèm kết quả đã làm, mô tả rõ điều chưa hiểu và không yêu cầu người khác giải quyết toàn bộ công việc giúp mình.
Tin nhắn ấy có thể tạo ấn tượng tốt hơn một lời giới thiệu dài về thành tích cá nhân, bởi nó thể hiện sự chủ động, tinh thần học hỏi và khả năng biến kiến thức thành hành động. Tất nhiên, không phải người nhận nào cũng có thời gian phản hồi, nhưng ngay cả khi không nhận được câu trả lời, người gửi vẫn đã có thêm một trải nghiệm học tập thực tế.
Trong môi trường làm việc cũng vậy, những mối quan hệ bền vững thường được xây dựng từ cách chúng ta hợp tác. Một người quản lý có thể nhớ đến bạn vì từng cùng xử lý một sự cố khó. Một đồng nghiệp ở team khác có thể giới thiệu bạn cho một dự án vì biết bạn làm việc rõ ràng và giữ lời hứa. Một người bạn cũ có thể chia sẻ cơ hội tuyển dụng vì hiểu năng lực và thái độ làm việc của bạn. Những cơ hội ấy có thể xuất hiện sau nhiều tháng hoặc nhiều năm, vào thời điểm không ai dự đoán trước được.
Điều này giải thích vì sao việc chủ động tham gia các hoạt động chuyên môn, chia sẻ kiến thức, hỗ trợ đồng nghiệp và xây dựng những sản phẩm có ích có thể tạo ra giá trị vượt xa kết quả trước mắt. Khi đóng góp một thư viện mã nguồn mở, chẳng hạn, bạn không chỉ tạo ra một công cụ mà còn có cơ hội trao đổi với những developer khác. Khi viết một bài kỹ thuật có chiều sâu, bạn không chỉ hệ thống hóa kiến thức mà còn giúp những người chưa từng gặp bạn hiểu được cách bạn suy nghĩ và giải quyết vấn đề.
Tất nhiên, không phải đóng góp nào cũng được chú ý, và không phải sự chú ý nào cũng chuyển thành cơ hội. Nhưng nếu liên tục tạo ra giá trị có thể quan sát được, bạn đang giúp người khác có thêm cơ sở để hiểu và tin tưởng mình. Đây là một cách xây dựng thương hiệu cá nhân tự nhiên hơn nhiều so với việc chỉ cố gắng thể hiện bản thân.
Mối quan hệ có thể giúp một cánh cửa mở ra, nhưng chính năng lực, sự tử tế và cách chúng ta làm việc mới quyết định người khác có muốn tiếp tục đồng hành hay không. Vì vậy, hãy xây dựng những mối quan hệ bằng tinh thần hợp tác và sự chân thành, thay vì xem mỗi người mình gặp như một cơ hội cần khai thác.
5. Tấm vé lên tàu: Khi nỗ lực, cơ hội và may mắn gặp nhauLiên kết tới mục này
Quay lại hình ảnh con tàu ở đầu bài viết, mình nghĩ đây là một cách khá dễ hiểu để nhìn nhận mối quan hệ giữa năng lực, cơ hội và may mắn. Chúng ta có thể dành rất nhiều thời gian để chuẩn bị cho một mục tiêu, nhưng sự chuẩn bị ấy chỉ thực sự phát huy giá trị khi được kết nối với những cơ hội phù hợp.
Giả sử bạn muốn làm việc tại một công ty công nghệ quốc tế. Bạn dành nhiều năm cải thiện tiếng Anh, luyện thuật toán, học System Design và tích lũy kinh nghiệm thực tế. Những nỗ lực ấy giống như quá trình chuẩn bị tấm vé, giúp bạn đáp ứng yêu cầu tuyển dụng và có khả năng vượt qua những vòng đánh giá cần thiết. Nhưng nếu không bao giờ ứng tuyển, không tham gia phỏng vấn và không thử bước vào những môi trường mới, tấm vé ấy có thể nằm mãi trong túi.
Khi quyết định ứng tuyển, bạn có thể bị từ chối. Có thể khả năng giao tiếp tiếng Anh chưa đủ tốt, kiến thức System Design còn thiếu hoặc kinh nghiệm chưa phù hợp với yêu cầu của công ty. Dù vậy, quá trình ấy vẫn giúp bạn hiểu thị trường đang cần gì, năng lực hiện tại của mình ở đâu và nên cải thiện điều gì tiếp theo. Một cuộc phỏng vấn không thành công chưa chắc là một trải nghiệm vô ích nếu chúng ta biết nhìn lại và học hỏi.
Nếu được nhận vào môi trường mới, bạn có thể gặp những đồng nghiệp giỏi, được tiếp cận những bài toán lớn hơn và học cách làm việc mà trước đây chưa từng biết đến. Những trải nghiệm ấy tiếp tục nâng cao năng lực, mở rộng mối quan hệ và giúp bạn đủ điều kiện tiếp cận những cơ hội khác. Từ đó hình thành một vòng phát triển tích cực: nỗ lực tạo ra năng lực, năng lực giúp tiếp cận cơ hội, cơ hội mang đến trải nghiệm, và trải nghiệm lại tiếp tục nâng cao năng lực.
Một ví dụ khác là hành trình của người xây dựng sản phẩm độc lập. Ban đầu, bạn ấy chỉ có một ý tưởng nhỏ và vài giờ rảnh mỗi ngày. Sau nhiều tuần, sản phẩm đầu tiên được hoàn thành nhưng hầu như không có người dùng. Nếu chỉ nhìn vào doanh thu, kết quả ấy có vẻ là một thất bại. Tuy nhiên, khi chủ động chia sẻ sản phẩm, lắng nghe phản hồi và cải thiện từng phần, người xây dựng có thể phát hiện những nhu cầu thực tế mà trước đó chưa từng nghĩ đến.
Giả sử một người dùng đầu tiên đề nghị một tính năng đặc biệt và sẵn sàng trả tiền để sử dụng. Đó có thể là tín hiệu giúp người xây dựng nhận ra một hướng phát triển mới. Từ một sản phẩm được tạo ra chủ yếu để học hỏi, bạn ấy bắt đầu có cơ hội xây dựng một dịch vụ giải quyết vấn đề thật. Không phải sản phẩm nào cũng đi đến kết quả này, nhưng điểm đáng chú ý là những thông tin và mối quan hệ ấy chỉ xuất hiện sau khi sản phẩm được đưa ra thế giới, chứ khó có thể tìm thấy nếu nó mãi nằm trong một thư mục trên máy tính.
Chúng ta thường gọi những cuộc gặp gỡ hoặc bước ngoặt bất ngờ như vậy là may mắn. Nhưng có một phần may mắn chỉ có thể xuất hiện khi chúng ta đặt bản thân vào môi trường có khả năng tạo ra nó. Người tham gia cộng đồng chuyên môn có nhiều cơ hội gặp người cùng lĩnh vực hơn người không bao giờ tham gia. Người chủ động ứng tuyển có khả năng nhận được lời mời phỏng vấn hơn người chỉ đọc tin tuyển dụng. Người chia sẻ những dự án đã hoàn thành tạo thêm cơ hội để người khác nhận ra năng lực của mình.
Dĩ nhiên, điều đó không có nghĩa mọi người đều xuất phát từ cùng một vị trí hoặc cứ nỗ lực là chắc chắn thành công. Điều kiện kinh tế, gia đình, sức khỏe, mạng lưới hỗ trợ và cả những yếu tố ngẫu nhiên đều ảnh hưởng đến cơ hội mà mỗi người có thể tiếp cận. Nhìn nhận thực tế ấy giúp chúng ta hiểu rằng sự cố gắng rất quan trọng, nhưng không nên dùng thành công hay thất bại để đánh giá toàn bộ giá trị của một con người.
Tấm vé không bảo đảm con tàu sẽ đưa chúng ta đến đúng nơi mong muốn. Có những chuyến đi không phù hợp, những cơ hội đến sai thời điểm và những lựa chọn cần được thay đổi giữa chừng. Nhưng nếu không chuẩn bị tấm vé và không bao giờ thử bước lên tàu, chúng ta cũng đang tự thu hẹp những khả năng có thể xảy ra trong cuộc đời mình.
6. Hãy làm hết mình khi còn trẻ, nhưng đừng nhầm sự nổi bật với việc phải chiến thắng tất cảLiên kết tới mục này
Có một áp lực khá lớn trong thời đại mạng xã hội: chúng ta liên tục nhìn thấy những người trẻ thành công sớm, có công việc đáng mơ ước, xây dựng doanh nghiệp, đi du lịch nhiều nơi hoặc đạt được những thành tích nổi bật. Khi so sánh bản thân với họ, chúng ta dễ cảm thấy mình đang chậm hơn người khác, dù thực tế mỗi người có điều kiện xuất phát, trách nhiệm và mục tiêu sống rất khác nhau.
Vì thế, mình không nghĩ việc cho bản thân cơ hội nổi bật đồng nghĩa với việc phải trở thành người thành công nhất, kiếm nhiều tiền nhất hoặc được nhiều người biết đến nhất. Nổi bật có thể đơn giản là trở thành người làm việc có trách nhiệm trong một tập thể, người không ngại nhận phần việc khó nhưng biết khi nào cần nhờ hỗ trợ, hoặc người có thể bảo vệ quan điểm bằng lý lẽ và sẵn sàng thay đổi khi nhận ra mình sai. Đó cũng có thể là một người sau mỗi trải nghiệm đều trưởng thành hơn, dù sự tiến bộ ấy không tạo ra thành tích đủ lớn để chia sẻ trên mạng xã hội.
Nếu muốn bắt đầu thay đổi, chúng ta không nhất thiết phải chờ một cơ hội thật lớn. Hãy thử chọn một việc cụ thể trong ba tháng tới: xây dựng một sản phẩm nhỏ, viết một bài chia sẻ chuyên môn, đăng ký một cuộc thi, tham gia một cộng đồng mới, cải thiện khả năng giao tiếp hoặc chủ động đề xuất giải quyết một vấn đề trong công việc. Điều quan trọng là biến mong muốn thành hành động có thể quan sát và đánh giá được.
Nếu muốn trở thành người viết tốt hơn, hãy bắt đầu viết và xuất bản. Nếu muốn trở thành kỹ sư giỏi hơn, hãy thử xây dựng, đo lường và cải thiện một hệ thống thực tế. Nếu muốn phát triển khả năng lãnh đạo, hãy nhận trách nhiệm cho một công việc nhỏ và hoàn thành nó đến nơi đến chốn. Những hành động ấy có thể chưa mang lại kết quả ngay lập tức, nhưng chúng tạo ra kinh nghiệm, giúp chúng ta nhận ra điểm yếu và xây dựng sự tự tin dựa trên những gì đã thực sự làm được.
Bên cạnh việc hành động, hãy dành thời gian nhìn lại hành trình của mình. Sau mỗi dự án, mỗi lần thử sức hoặc mỗi trải nghiệm không như mong đợi, chúng ta có thể tự hỏi mình đã học được gì, điều gì khiến bản thân hứng thú, đâu là điểm cần cải thiện và những người từng làm việc cùng sẽ nhớ đến mình vì điều gì. Những câu hỏi ấy giúp phân biệt giữa việc thực sự phát triển và việc chỉ bận rộn để có cảm giác đang tiến về phía trước.
Một điều nữa cũng rất đáng nhớ: làm hết mình không có nghĩa là làm việc đến kiệt sức, đánh đổi sức khỏe hoặc bỏ qua những người quan trọng. Một sự nghiệp dài cần năng lực, sự bền bỉ và khả năng giữ cho bản thân đủ khỏe mạnh để tiếp tục khám phá. Đôi khi, biết nghỉ ngơi, từ chối một cơ hội không phù hợp hoặc thay đổi hướng đi cũng là biểu hiện của bản lĩnh.
Tuổi trẻ không phải cuộc đua mà tất cả mọi người đều phải đến đích ở cùng độ tuổi. Có người tìm thấy thế mạnh của mình từ rất sớm, có người cần nhiều năm thử nghiệm. Điều quan trọng hơn là chúng ta có đang chủ động học hỏi, đóng góp và tạo ra những lựa chọn tốt hơn cho tương lai của chính mình hay không.
Kết luận: Đừng đợi đến khi hoàn hảo mới cho mình cơ hộiLiên kết tới mục này
Nếu nhìn lại những bước ngoặt quan trọng trong cuộc đời, có lẽ nhiều người sẽ nhận ra chúng không bắt đầu bằng một kế hoạch hoàn hảo. Đôi khi, đó là một lần mạnh dạn ứng tuyển, một lời đề nghị tham gia dự án, một cuộc trò chuyện với người chưa từng quen biết, một sản phẩm nhỏ được chia sẻ công khai hoặc một quyết định thử sức ở lĩnh vực mới. Những hành động tưởng chừng không quá lớn ấy có thể đưa chúng ta đến những môi trường, con người và trải nghiệm mà trước đó chưa từng nghĩ tới.
Không phải lần thử nào cũng thành công. Sẽ có những cơ hội bị bỏ lỡ, những quyết định sau này mới nhận ra chưa đúng và những nỗ lực không mang lại kết quả như kỳ vọng. Nhưng mỗi trải nghiệm được nhìn nhận nghiêm túc đều có thể giúp chúng ta hiểu bản thân hơn và chuẩn bị tốt hơn cho những lựa chọn tiếp theo. Vì vậy, thay vì chỉ lo lắng mình có đủ giỏi hay chưa, đôi khi chúng ta nên tự hỏi liệu mình đã thực sự tạo cơ hội để những năng lực đang có được thử thách và phát triển hay chưa.
Tuổi trẻ đáng quý không chỉ vì chúng ta có nhiều năng lượng, mà còn vì trước mắt vẫn còn rất nhiều con đường chưa được khám phá. Hãy học thật nghiêm túc, làm việc có trách nhiệm, xây dựng những mối quan hệ tử tế và đừng ngại để người khác nhìn thấy giá trị mình có thể mang lại. Khi cơ hội xuất hiện, hãy đủ can đảm để nắm lấy; khi thất bại, hãy đủ bản lĩnh để đối diện, sửa chữa và học hỏi.
Mình vẫn thích hình ảnh tấm vé và chuyến tàu, bởi nó nhắc chúng ta rằng nỗ lực và may mắn không nhất thiết đối lập với nhau. Nỗ lực và năng lực giúp chúng ta chuẩn bị tấm vé. Sự chủ động giúp chúng ta bước lên tàu. Còn những trải nghiệm, con người và cơ hội gặp được trên hành trình có thể mở ra những hướng đi mà khi đứng trên sân ga, chúng ta chưa thể hình dung hết.
Và biết đâu, điều khiến bạn nổi bật nhất không phải là một thành tích thật lớn hay một khoảnh khắc được nhiều người chú ý, mà là việc bạn đã không ngừng thử sức, học hỏi, cống hiến và trưởng thành, trong khi vẫn giữ được sự tử tế và trách nhiệm với những lựa chọn của mình.