Chiều thứ Bảy, một đứa trẻ vừa làm xong bài tập và xin xuống sân chơi, nhưng thấy con vẫn còn thời gian, người lớn lại nghĩ đến vài bài toán làm thêm hoặc một lớp học cuối tuần. Mong con tiến bộ là điều dễ hiểu, nhất là khi nhìn quanh thấy bạn nào cũng đang học thêm một thứ gì đó, chỉ có điều nếu khoảng trống nào cũng được lấp bằng bài vở, đến lúc nào đứa trẻ mới được tự quyết định mình muốn làm gì?

Câu hỏi ấy khiến tôi chú ý đến tin ngày 28/10 về loạt video do LEGO và Sesame Workshop phối hợp thực hiện, khuyến khích trẻ nhỏ khám phá thiên nhiên qua hoạt động chơi.[1] Một chương trình như vậy chưa chứng minh trẻ chơi nhiều sẽ học giỏi hơn, nhưng gợi một cách nhìn đáng cân nhắc: khi đứa trẻ mải xây đường dẫn nước bằng đất hay tìm cách giữ một tòa tháp khỏi đổ, liệu em đang “chỉ chơi”, hay cũng đang đoán, thử và sửa cách làm của mình?

Theo Childcare.gov, chơi giúp trẻ phát triển khả năng ngôn ngữ, giải quyết vấn đề và các kỹ năng xã hội, trong đó chơi tự do cho phép trẻ tự chọn hoạt động và khám phá ý tưởng riêng.[2] Chẳng hạn, khi mấy đứa trẻ cùng dựng một căn nhà bằng thùng giấy, chúng còn phải bàn xem cửa đặt ở đâu, ai làm phần nào và xử lý thế nào khi mỗi người muốn một kiểu; những việc ấy không tạo ra điểm số ngay, nhưng cũng khó gọi là không học được gì.

Dù vậy, người lo con mải chơi cũng có lý, vì bài tập vẫn cần hoàn thành và có những phần kiến thức trẻ cần người hướng dẫn mới theo kịp. Điều cần phân biệt có lẽ là một buổi chơi sau khi đã làm xong việc với thói quen né tránh mọi việc khó, bởi nếu gom cả hai thành “ham chơi”, mình có thể bỏ qua hoàn cảnh cụ thể của con; ngược lại, lợi ích của việc chơi cũng không có nghĩa mọi hình thức chơi đều tốt như nhau.

Tôi nghiêng về việc giữ cho trẻ một khoảng thời gian được chơi và tự chọn, rồi quan sát xem em có ngủ đủ, hoàn thành việc học và còn hứng thú khám phá hay không, thay vì chỉ đếm số giờ ngồi vào bàn. Nếu việc học sa sút, mình cần tìm nguyên nhân trước khi quyết định cắt giờ chơi, còn nếu con vẫn làm tốt phần việc của mình, liệu chiều cuối tuần tới có nhất thiết phải thêm một bài tập, hay mình có thể hỏi con đang muốn chơi gì?

---

Tác giả: Huỳnh Thanh Tân · thanhtanmit.com

Chú thích và nguồn tham khảo

[1] Toys ’n’ Playthings, *Lego and Sesame Workshop team up on educational video series*, ngày 28/10/2026. Nguồn cho thông tin về chương trình khuyến khích trẻ 4–6 tuổi khám phá thiên nhiên qua chơi; đây là tin giới thiệu chương trình, không phải nghiên cứu đánh giá hiệu quả.

[2] Childcare.gov, *Supporting Children’s Learning Through Play*. Nguồn cho vai trò của chơi trong phát triển ngôn ngữ, khả năng giải quyết vấn đề và kỹ năng xã hội, cùng sự khác biệt giữa chơi có hướng dẫn và chơi tự do.